Jesteś tutaj

Oskar Halecki


Oskar Halecki urodził się 26 maja 1891 r., jako jedyny syn Oskara Alojzego Haleckiego, generała armii Austro-Węgier, oraz Leopoldyny Dellimanić. Po ukończeniu katolickiego Cesarsko-Królewskiego Gimnazjum Szkockiego w Wiedniu (1909 r.), zgodnie z wolą ojca rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, które ukończył w 1913 r. uzyskując tytuł doktora na podstawie pracy Zgoda sandomierska 1570 r., jej geneza i znaczenie w dziejach reformacji polskiej za Zygmunta Augusta. Promotorem pracy był Stanisław Krzyżanowski. W 1914 r. z powodu słabego wzroku Halecki nie został powołany do wojska. Okres wojny spędził poświęcając się pracy naukowej. Zajmował się wtedy głownie sfragistyką i innymi naukami pomocniczymi historii. Publikował także teksty o charakterze narodowościowym m.in. w wydawnictwie Naczelnego Komitetu Narodowego oraz pismach wiedeńskich. W okresie tym Halecki zainteresował się dziejami Litwy i Rusi oraz unią polsko-litewską. Tematyka ta stała się podstawą jego habilitacji, którą otrzymał w 1916 r. na podstawie pracy Ostatnie lata Świdrygiełły i sprawa wołyńska Kazimierza Jagiellończyka. Do 1918 r., w oczekiwaniu na katedrę, pracował w charakterze „prywatnego docenta” w Katedrze Nauk Pomocniczych Historii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1919 r. został zatrudniony na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie wykładał do 1939 r. Powierzono mu wykłady z historii Europy Środkowo-Wschodniej.
W roku akademickim 1920-1921 został wybrany dziekanem Wydziału Filozoficznego. Część swojego czasu przeznaczył na pracę dla Ligi Narodów. Pełnił funkcję delegata (1920 r.) na zlecenie Biura Propagandy Zagranicznej Prezydium Rady Ministrów. W latach 1921-1926 często gościł w Genewie w instytucjach Ligi. Należał także do Komitetu Współpracy Intelektualnej Ligi Narodów (1922-1924), gdzie pełnił obowiązki sekretarza. Z jego inicjatywy nawiązywana była międzynarodowa współpraca naukowa oraz organizowane były konferencje międzynarodowe.
W latach 1925-1926 r. pełnił funkcję szefa Sekcji Uniwersyteckiej w Międzynarodowym Instytucie Współpracy Intelektualnej w Paryżu. Latem 1926 r. Halecki na stałe poświęcił się pracy akademickiej i dydaktycznej. W roku akademickim 1930-1931 pełnił funkcję dziekana, a rok później prodziekana Wydziału Humanistycznego. W roku 1927, wraz z Marcelim Handelsmanem, utworzył Federację Towarzystw Historycznych Europy Wschodniej, która działała do roku 1939.
Był członkiem wielu polskich i zagranicznych organizacji i instytucji naukowych. Od 1929 r. był członkiem Wydziału Historyczno-Filozoficznego Polskiej Akademii Umiejętności. Piastował stanowisko prezesa Polskiego Towarzystw Heraldycznego, a w latach 1930-1939 także redaktora Miesięcznika Heraldycznego. Pełnił także obowiązki delegata PAU do Conseil de perfectionnement de l’Institute Français de Varsovie (1932-1936).
Aktywnie uczestniczył także w życiu intelektualnym Kościoła Katolickiego. Działał w Stowarzyszeniu Katolickiej Młodzieży Akademickiej Odrodzenie oraz federacji Pax Romana. Był członkiem Katolickiego Związku Badań Międzynarodowych we Fryburgu oraz prezesem jej polskiej grupy (1927-1929). Brał czynny udział w tworzeniu Zjednoczenia Pisarzy Katolickich, gdzie został wybrany na jego pierwszego prezesa (1933-1936). Pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego Związku polskiej Inteligencji Katolickiej (1934-1935).
W trakcie całej swojej kariery utrzymywał intensywne stosunki zagraniczne. Wziął udział we wszystkich międzynarodowych zgromadzeniach historyków, zorganizowanych dzięki działalności Ligi Narodów. W 1938 r., dzięki Fundacji Kościuszkowskiej, wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie wygłosił referaty w 24 uczelniach. Rok później powrócił, aby wziąć udział w Kongresie Uczonych Katolickich.
Po powrocie z podróży udał się do Szwajcarii, gdzie przebywała jego żona. Tam zastał ich wybuch II wojny światowej. W krótkim czasie Haleccy przenieśli się do Francji. Tam w Paryżu Oskar Halecki organizował Uniwersytet Polski za Granicą. Wobec zagrożenia Francji agresją niemiecka, w maju 1940 r. Haleccy wyjechali do Hiszpanii, a stamtąd do Portugalii. Ostatecznie udali się do Stanów Zjednoczonych. Początkowo Oskara Haleckiego zatrudniono w Vassar College w Poughkeepsie w stanie Nowy Jork (1940-1942). W roku 1942 współtworzył Polski Instytut Naukowy, którego został dyrektorem, a od 1953 r. prezesem. Funkcję tą piastował do 1962 r. W latach 1964-1973 był prezesem honorowym.
Po zakończeniu wojny Haleccy nie powrócili do Polski. Oskar Halecki pracownikiem uniwersytetu przestał być w 1947 r., kiedy to Rada Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Warszawskiego przyjęła jego rezygnację. W roku akademickim 1944-1955 objął katedrę historii Europu Środkowo-Wschodniej na Uniwersytecie Fordham w Nowym Jorku, z którym związany był aż do emerytury w 1961 r. Równocześnie prowadził wykłady na Uniwersytecie w Montrealu (1944-1951) i Columbia, gdzie został zatrudniony jako visiting profesor (1955-1963). Po przejściu na emeryturę pozostał aktywny naukowo. Wykładał na Uniwersytecie św. Ignacego Loyoli w Rzymie oraz na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Przez szereg lat brał również czynny udział w Międzynarodowych Kongresach Nauk Historycznych. Oskar Halecki cieszył się na Zachodzie ogromnym autorytetem naukowym. Do dziś należy do grona najczęściej cytowanych polskich historyków. Jego pozycję w świecie nauki wyznaczyła zarówno ilość jego dzieł, jak i ich wysoka jakość.
 


POWRÓT
POWRÓT DO SERII